Kategoria: dziedziczenie testamentowe

Czym jest zachowek?

Zachowek jest to część udziału spadkowego, która przysługuje z ustawy podmiotom wymienionym enumeratywnie w ustawie. Do tego wąskiego kręgu podmiotów zalicza się: zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy.

Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni zachowek należy się w wysokości dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, a w innych zaś wypadkach – w wysokości połowy wartości tego udziału.

Więcej informacji na temat zachowku można uzyskać na blogu traktującym ogólnie o problematyce prawa spadkowego – ZbycieSpadku.pl. Wpisy odnoszące się do tematyki niniejszego wpisu zostały ujęte w bardzo obszernej kategorii zachowek.

Uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Powstanie uprawnienia do zachowku jest uzależnione od tego, aby w konkretnym stanie faktycznym osoby domagające się były powołane do spadku z ustawy. Oznacza to, że w sytuacji gdy spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci, tylko te podmioty nabędą prawo do zachowku. Nie uzyskają go rodzice spadkodawcy, gdyż w takiej sytuacji nie dochodzą oni do dziedziczenia.

Obowiązywanie zasady swobody testowania oznacza, że spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku dowolną, wybraną przez siebie osobę, także spoza kręgu najbliższych krewnych. Instytucja zachowku jest zatem odpowiedzą na potrzebę, konieczność ustawowego zabezpieczenia interesów osób najbliższych spadkodawcy.

Kiedy przysługuje zachowek?

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Jak oblicza się wartość należnego zachowku?

Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także: spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Natomiast przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, ale dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę (nie dolicza się do spadku darowizn drobnych – przyjętych zwyczajowo w danych stosunkach, dokonanych przed więcej niż 10 laty – licząc wstecz od dnia otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku, darowizn uczynionych przed urodzeniem się zstępnych – gdy zachowek im przysługuje, darowizn dokonanych przed zawarciem małżeństwa – w odniesieniu do zachowka dla małżonka).

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Natomiast wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku. Zapisy windykacyjne oraz darowizny dokonane przez spadkobiercę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek.

Jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Ważna kwestią jest również fakt iż jeśli uprawniony do zachowku jest powołany do dziedziczenia, ponosi on odpowiedzialność za zapisy zwykłe i polecenia tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej wartość udziału spadkowego, który stanowi podstawę do obliczenia należnego uprawnionemu zachowku. Natomiast w sytuacji kiedy spadkobiercą obowiązanym do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

Dziedziczenie zachowku

Roszczenia z tytułu zachowku przechodzą na spadkobierców osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.

Przedawnienie zachowku

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku i spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Natomiast roszczenia przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawniają się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku.

Czym jest dziedziczenie ustawowe?

Dziedziczenie ustawowe jest wejściem w prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z mocy ustawy z chwilą śmierci spadkodawcy przez jedną lub więcej osób. Z mocy ustawy do spadku powołane są dzieci spadkodawcy, małżonek, jego rodzice, rodzeństwo, dalsi krewni, pasierbowie, a w ostatniej kolejności gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.

Do spadku nie należą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą oraz prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na wyznaczone osoby, niezależnie od tego czy należą do grona spadkobierców.

Przy okazji polecam także zapoznanie się z treścią bloga ZbycieSpadku.pl, a w szczególności z kategorią wpisów dziedziczenie ustawowe. Znajdziesz tam więcej informacji na temat dziedziczenia ustawowego, dziedziczenia testamentowego oraz wszystkich innych aspektów prawa spadkowego.

Czym jest dziedziczenie testamentowe?

Dziedziczenie testamentowe jest natomiast rozporządzeniem majątku przez spadkodawcę na wypadek śmierci w formie dokumentu zwanego testamentem – rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament.

Testament może zawierać rozporządzenia tylko jednego spadkodawcy, a sporządzić i odwołać go może jedynie osoba mającą pełną zdolność do czynności prawnych, może zostać odwołany w każdej chwili w całości jak i tylko w wymiarze poszczególnych postanowień. Testament musi zostać sporządzony (tak samo w przypadku odwołania) osobiście – nie można posłużyć się w dokonaniu tej czynności przedstawicielem.

Co warto wiedzieć o testamencie w kontekście dziedziczenia ustawowego?

Testament jest nieważny jeżeli został sporządzony przez spadkodawcę w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści albo pod wpływem groźby. Jednak na nieważność testamentu nie można powołać się po upływie 3 lat od dnia dowiedzenia się o przyczynie nieważności lub 10 lat od otwarcia spadku.

Spadkodawca może odwołać testament w każdej chwili poprzez sporządzenie nowego testamentu albo w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność albo wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. Jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Testament trzeba interpretować – tłumaczyć w taki sposób żeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony jedynie wieloznacznie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozporządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść.

Wyróżnia się testamenty zwykłe oraz testamenty szczególne. Do testamentów zwykłych zalicza się testament holograficzny (własnoręczny), testament notarialny oraz tastament allograficzny. Testamenty szczególne stanowią testament ustny, testament podróżny oraz testament wojskowy.