Kategoria: 2 grupa dziedziczenia ustawowego

O dziedziczeniu ustawowym małżonka pisałam już we wpisie dotyczącym dziedziczenia ustawowego przez małżonka oraz wpisie dotyczącym wpływu rozdzielności majątkowej na dziedziczenie małżonka. Dzisiaj chciałabym poruszyć inne ważne zagadnienie, to jest wpływ rozwodu i separacji na dziedziczenie ustawowe.

Rozwód wyłącza od dziedziczenia ustawowego.

Jak pisałam już poprzednio małżonek rozwiedziony nie dochodzi do dziedziczenia ustawowego po swoim byłym małżonku. Należy jednak pamiętać, że do wyłączenia od dziedziczenia może dojść nawet w sytuacji, w której do rozwodu jeszcze nie doszło, a jedynie został wniesiony pozew do sądu w tej sprawie.

Od dziedziczenia ustawowego może wyłączyć samo wniesienie pozwu o rozwód

Dzieje się tak w sytuacji, w której spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka pozostałego przy życiu, a żądanie to było uzasadnione. Oznacza to iż małżonek spadkodawcy nie jest wyłączony od dziedziczenia jeżeli pozew o rozwód został złożony z wnioskiem bez orzekania o winie.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Separacja wyłącza od dziedziczenia ustawowego

Małżonek pozostający w separacji, podobnie jak małżonek rozwiedziony, jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego. W tym zakresie skutki separacji zostały zrównane ze skutkiem rozwodu. Stanowi o tym art. 935.1 kodeksu cywilnego.  Więcej informacji na ten temat można znaleźć na blogu  o prawie spadkowym ZbycieSpadku.pl pod adresem: http://zbyciespadku.pl/separacja-dziedziczenie-ustawowe/. Zachęcam także do obejrzenia filmiku wyjaśniającego te zagadnienie, który przygotował autor tego bloga.

Pozew o orzeczenie separacji może wyłączyć od dziedziczenia ustawowego

Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.  Analogicznie do rozwodu bez orzekania o winie jest w przypadku separacji bez orzekania o winie – małżonek nie jest wyłączony od dziedziczenia.

W zakresie dziedziczenia ustawowego nie istnieje możliwość modyfikacji skutków prawnych separacji wolą spadkodawcy. Spadkodawca może jednak ustanowić małżonka w separacji spadkobiercą testamentowym.

Oprócz wyłączenia z kręgu spadkobierców ustawowych separacja powoduje również utratę innych uprawnień związanych ze statusem małżonka spadkodawcy – małżonkowi w separacji nie przysługuje uprawnienie do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego, nie jest on uprawniony do zapisu naddziałowego, a także do dochodzenia roszczenia o zachowek.

Jak należy rozumieć rodzeństwo w kontekście dziedziczenia ustawowego?

Rodzeństwo spadkodawcy to osoby, które pochodzą od tych samych rodziców co spadkodawca bądź też mają wspólnego jednego rodzica oraz osoby, które zostały przysposobione w sposób pełny przez ojca lub matkę spadkodawcy (rodzeństwo przyrodnie i przysposobieni również dziedziczą).

Należy pamiętać, że do dziedziczenia ustawowego mogą dojść także zstępni rodzeństwa spadkodawcy. Ustawodawca nie ograniczył stopnia pokrewieństwa w linii prostej, zatem do dziedziczenia mogą dojść dzieci rodzeństwa, jego wnuki lub prawnuki – wszyscy zstępni rodzeństwa.

W jaki sposób może dojść do dziedziczenia ustawowego rodzeństwa spadkodawcy?

Rodzeństwo dziedziczy z ustawy w tzw. drugiej grupie dziedziczenia ustawowego, oznacza to iż dochodzi do dziedziczenia nie obok, lecz w miejsce rodziców spadkodawcy – po zstępnych i małżonku. Rodzeństwo może przy tym dojść do dziedziczenia w kilku różnych konfiguracjach podmiotowych m.in.:

• wspólnie z małżonkiem spadkodawcy – w sytuacji kiedy spadkodawca nie miał dzieci lub nie dożyły one otwarcia spadku i nie miały one zstępnych, a rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku – brak zstępnych spadkodawcy, uzasadniający dziedziczenie rodzeństwa, należy rozumieć nie tylko fizyczne nieistnienie zstępnych, lecz także wyłączenie ich od dziedziczenia z takim skutkiem, jakby nie dożyli otwarcia spadku czyli na podstawie niegodność, odrzucenie spadku, czy też zrzeczenie się dziedziczenia – (udział spadkowy rodzeństwa będzie wynosić wtedy jedną drugą spadku),
• wspólnie z małżonkiem spadkodawcy i jednym z rodziców spadkodawcy – jest to możliwe wówczas gdy spadkodawca nie miał dzieci lub nie dożyły one otwarcia spadku i nie miały one zstępnych oraz jeden z rodziców spadkodawcy nie dożył otwarcia spadku (wielkość udziałów kształtuje się wtedy następująco: małżonek – jedna druga, pozostały przy życiu rodzic – jedna czwarta, rodzeństwo – jedna czwarta spadku),
• wspólnie z jednym z rodziców spadkodawcy – jeżeli spadkodawca nie miał zstępnych i małżonka – nie dożył on otwarcia spadku albo małżeństwo wcześniej ustało, została orzeczona separacja bądź spadkodawca nigdy nie pozostawał w związku małżeńskim, a jeden z rodziców nie dożył otwarcia spadku (wtedy udziały poszczególnych spadkobierców będą wynosiły: rodzic – jedna druga, rodzeństwo spadkodawcy – jedna druga podzielona w częściach równych pomiędzy rodzeństwo),
• samodzielnie –  w sytuacji kiedy brak było zstępnych spadkodawcy i małżonka, a obydwoje rodzice nie dożyli otwarcia spadku.

Co jeżeli spadkodawca miał kilkoro rodzeństwa?

Jeżeli spadkodawca miał kilkoro rodzeństwa, część spadku pozostała po zmarłym rodzicu ulega podziałowi na równe części pomiędzy rodzeństwo. Dziedziczy ono wówczas cały spadek w częściach równych. Jeżeli spadkodawca pozostawił tylko jedną osobę z rodzeństwa (pozostałe rodzeństwo zmarło wcześniej nie pozostawiając zstępnych), cały spadek przypada pozostałemu przy życiu bratu lub siostrze.

Dziedziczenie ustawowe małżonka w przypadku wspólności majątkowej małżeńskiej

Jeżeli małżonków łączył ustrój wspólności (ustawowej lub umownej), to w chwili otwarcia spadku ustrój ten przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych i w skład masy spadkowej wchodzi majątek osobisty zmarłego oraz jego udział w majątku wspólnym (z zasady wynoszący połowę tego majątku).

Pozostałą część majątku (pozostały udział w majątku wspólnym) otrzymuje pozostały przy życiu małżonek. To jakie składniki majątku wspólnego wejdą w skład spadku, zostaje ustalone dopiero w dziale spadku połączonym z podziałem majątku wspólnego. Składnikiem spadku jest jedynie udział w majątku wspólnym.

Więcej informacji na ten temat możesz znaleźć na blogu o prawie spadkowym prowadzonym przez adwokata Wojciecha Rudzkiego pod adresem: http://zbyciespadku.pl/rozdzielnosc-majatkowa-dziedziczenie-malzonkow/ .

Dziedziczenie ustawowe małżonka w przypadku rozdzielności majątkowej małżeńskiej

Jeżeli natomiast małżonków łączył ustrój rozdzielności majątkowej, to majątek osobisty zmarłego tworzy masę spadkową. W przypadku zaś rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków w skład spadku wchodzi zawsze majątek osobisty zmarłego oraz ewentualnie roszczenie o wyrównanie dorobku.

Należy jednak pamiętać, że roszczenie to może przysługiwać zarówno po osobie zmarłej jego spadkobiercom (wówczas jako wierzytelność wchodzi w skład spadku), jak i przeciwko spadkodawcy (wówczas jako dług spadkowy obciąża spadek).

W zależności więc od tego, komu roszczenie o wyrównanie dorobku przysługuje, spadkobiercom w stosunku do małżonka czy małżonkowi w stosunku do spadkobierców, roszczenie to będzie albo wierzytelnością wchodzącą w skład spadku, albo długiem obciążającym spadek.

Wyrównanie dorobków następuje między spadkobiercami zmarłego małżonka a małżonkiem pozostałym przy życiu.

W ramach dziedziczenia ustawowego małżonek dziedziczy z dziećmi spadkodawcy

Małżonek spadkodawcy dziedziczy na równi z dziećmi spadkodawcy w tzw. pierwszej grupie spadkowej. Dziedziczą oni w częściach równych, jednak część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko nie dożyło otwarcia spadku udział, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom (jako dalszym zstępnym), a wtedy małżonek dziedziczy na równi ze zstępnymi dzieci spadkodawcy.

Jeżeli chcesz uzyskać więcej informacji na ten temat polecam blog pod adresem ZbycieSpadku.pl: http://zbyciespadku.pl/rozwod-dziedziczenie-ustawowe-malzonkow/ . Znajdziesz tam więcej informacji na temat dziedziczenia ustawowego, nie tylko w zakresie dotyczącym małżonków.

Małżonek może także dziedziczyć ustawowo wspólnie z rodzicami lub rodzeństwem spadkodawcy

Jeżeli spadkodawca nie ma dzieci, powołani do spadku z ustawy obok małżonka są rodzice spadkodawcy (tzw. druga grupa spadkowa). Udział spadkowy małżonka wynosi wówczas jedną drugą całości spadku. Taki sam udział spadkowy przypada małżonkowi kiedy dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy (tzw. trzecia grupa spadkowa).

Kiedy małżonkowi przypada cały spadek w ramach dziedziczenia ustawowego?

Cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy w sytuacji kiedy brak jest zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych – wyłączając od dziedziczenia dziadków oraz pasierbów spadkodawcy.

Kiedy małżonek jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego?

Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia w sytuacji kiedy spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy właśnie małżonka, a żądanie jest uzasadnione. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu, którego może żądać każdy z pozostałych spadkobierców powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem (w terminie sześciu miesięcy od dnia dowiedzenia się o otwarciu spadku i roku od dnia otwarcia spadku).

Małżonek spadkodawcy ma dodatkowe uprawnienia związane z dziedziczeniem ustawowym

Pozycja małżonka spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowego jest pozycją uprzywilejowaną w stosunku do pozostałych spadkobierców nie tylko pod względem wielkości udziału w spadku, ale także w przyznaniu pozostałemu przy życiu małżonkowi z mocy ustawy uprawnienia w postaci tzw. ustawowego zapisu naddziałowego oraz uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku.