Kategoria: 1 grupa dziedziczenia ustawowego

O dziedziczeniu ustawowym małżonka pisałam już we wpisie dotyczącym dziedziczenia ustawowego przez małżonka oraz wpisie dotyczącym wpływu rozdzielności majątkowej na dziedziczenie małżonka. Dzisiaj chciałabym poruszyć inne ważne zagadnienie, to jest wpływ rozwodu i separacji na dziedziczenie ustawowe.

Rozwód wyłącza od dziedziczenia ustawowego.

Jak pisałam już poprzednio małżonek rozwiedziony nie dochodzi do dziedziczenia ustawowego po swoim byłym małżonku. Należy jednak pamiętać, że do wyłączenia od dziedziczenia może dojść nawet w sytuacji, w której do rozwodu jeszcze nie doszło, a jedynie został wniesiony pozew do sądu w tej sprawie.

Od dziedziczenia ustawowego może wyłączyć samo wniesienie pozwu o rozwód

Dzieje się tak w sytuacji, w której spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka pozostałego przy życiu, a żądanie to było uzasadnione. Oznacza to iż małżonek spadkodawcy nie jest wyłączony od dziedziczenia jeżeli pozew o rozwód został złożony z wnioskiem bez orzekania o winie.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Separacja wyłącza od dziedziczenia ustawowego

Małżonek pozostający w separacji, podobnie jak małżonek rozwiedziony, jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego. W tym zakresie skutki separacji zostały zrównane ze skutkiem rozwodu. Stanowi o tym art. 935.1 kodeksu cywilnego.  Więcej informacji na ten temat można znaleźć na blogu  o prawie spadkowym ZbycieSpadku.pl pod adresem: http://zbyciespadku.pl/separacja-dziedziczenie-ustawowe/. Zachęcam także do obejrzenia filmiku wyjaśniającego te zagadnienie, który przygotował autor tego bloga.

Pozew o orzeczenie separacji może wyłączyć od dziedziczenia ustawowego

Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.  Analogicznie do rozwodu bez orzekania o winie jest w przypadku separacji bez orzekania o winie – małżonek nie jest wyłączony od dziedziczenia.

W zakresie dziedziczenia ustawowego nie istnieje możliwość modyfikacji skutków prawnych separacji wolą spadkodawcy. Spadkodawca może jednak ustanowić małżonka w separacji spadkobiercą testamentowym.

Oprócz wyłączenia z kręgu spadkobierców ustawowych separacja powoduje również utratę innych uprawnień związanych ze statusem małżonka spadkodawcy – małżonkowi w separacji nie przysługuje uprawnienie do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego, nie jest on uprawniony do zapisu naddziałowego, a także do dochodzenia roszczenia o zachowek.

Dziedziczenie ustawowe małżonka w przypadku wspólności majątkowej małżeńskiej

Jeżeli małżonków łączył ustrój wspólności (ustawowej lub umownej), to w chwili otwarcia spadku ustrój ten przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych i w skład masy spadkowej wchodzi majątek osobisty zmarłego oraz jego udział w majątku wspólnym (z zasady wynoszący połowę tego majątku).

Pozostałą część majątku (pozostały udział w majątku wspólnym) otrzymuje pozostały przy życiu małżonek. To jakie składniki majątku wspólnego wejdą w skład spadku, zostaje ustalone dopiero w dziale spadku połączonym z podziałem majątku wspólnego. Składnikiem spadku jest jedynie udział w majątku wspólnym.

Więcej informacji na ten temat możesz znaleźć na blogu o prawie spadkowym prowadzonym przez adwokata Wojciecha Rudzkiego pod adresem: http://zbyciespadku.pl/rozdzielnosc-majatkowa-dziedziczenie-malzonkow/ .

Dziedziczenie ustawowe małżonka w przypadku rozdzielności majątkowej małżeńskiej

Jeżeli natomiast małżonków łączył ustrój rozdzielności majątkowej, to majątek osobisty zmarłego tworzy masę spadkową. W przypadku zaś rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków w skład spadku wchodzi zawsze majątek osobisty zmarłego oraz ewentualnie roszczenie o wyrównanie dorobku.

Należy jednak pamiętać, że roszczenie to może przysługiwać zarówno po osobie zmarłej jego spadkobiercom (wówczas jako wierzytelność wchodzi w skład spadku), jak i przeciwko spadkodawcy (wówczas jako dług spadkowy obciąża spadek).

W zależności więc od tego, komu roszczenie o wyrównanie dorobku przysługuje, spadkobiercom w stosunku do małżonka czy małżonkowi w stosunku do spadkobierców, roszczenie to będzie albo wierzytelnością wchodzącą w skład spadku, albo długiem obciążającym spadek.

Wyrównanie dorobków następuje między spadkobiercami zmarłego małżonka a małżonkiem pozostałym przy życiu.

Dzieci i małżonek dziedziczą spadek w pierwszej kolejności

W pierwszej kolejności do spadku powołane są z ustawy dzieci spadkodawcy. Sformułowanie w pierwszej kolejności oznacza, iż dziedziczą one przed rodzicami, rodzeństwem, zstępnymi (dziećmi) rodzeństwa, dziadkami spadkodawcy, a na równi z małżonkiem spadkodawcy).

Pojęcie dziecka w kontekście dziedziczenia ustawowego

Dzieckiem spadkodawcy jest osoba, w której akcie urodzenia spadkodawca widnieje jako matka bądź ojciec. Obecnie polskie prawo spadkowe traktuje jednakowo (na równi) wszystkie dzieci spadkodawcy – małżeńskie, pozamałżeńskie czy przysposobione (nieistotne jest czy pochodzenie dziecka zostało ustalone w drodze uznania czy też sądowego ustalenia macierzyństwa lub ojcostwa) – wszystkie dzieci dziedziczą jednakowo.

W przypadku dziedziczenia dzieci nie ma znaczenia data otwarcia spadku – jednak jeśli po tej dacie ma miejsce ustalenie pochodzenia lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka od osoby zmarłej czy ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa zmarłego, może mieć to istotny wpływ na treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (decydować o wykluczenie z kręgu spadkobierców dziecka) – skuteczne zaprzeczenie ojcostwa bądź macierzyństwa, skuteczne unieważnienie uznania, skuteczne ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa – wyklucza z kręgu spadkobierców, a tym samym pozbawia dziedziczenia.

W ramach dziedziczenia ustawowego dzieci dziedziczą wspólnie z małżonkiem

Dzieci i małżonek spadkodawcy dziedziczą w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli spadek dziedziczą wyłącznie dzieci, to ich udziały w spadku ustala się w częściach równych, podział następuje według liczby dzieci (tzw. podział według liczby głów).

Zamiast dzieci spadkodawcy mogą dziedziczyć dalsi zstępni

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych (tzw. podział według szczepów). Pochodzący od zmarłego dziecka spadkodawcy udział przechodzi na jego dzieci i dzielony jest według liczby dzieci zmarłego spadkobiercy. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Zstępni zmarłego dziecka spadkodawcy dziedziczą tzw. prawem zastępstwa, wstępują w prawa, jakie przysługiwałyby ich zmarłemu wstępnemu.

Zasada podziału spadku pomiędzy dalszych zstępnych spadkodawcy będzie miała zastosowanie nie tylko w razie śmierci dziecka spadkodawcy przed otwarciem spadku, ale także w sytuacjach, w których jest ono traktowane tak, jakby nie dożyło chwili otwarcia spadku, a mianowicie w razie odrzucenia spadku, wydziedziczenia, zrzeczenia się dziedziczenia z wyłączeniem zstępnych zrzekającego się oraz uznania za niegodnego dziedziczenia.